× Dashboard Helpdesk Registreren Inloggen

Talkshow Regionaal Maatschappelijk Onbehagen

Waarom hier

“Waarom hier? Een onzekere toekomst. Een gevoel van verlies. Achterdocht is niet zomaar verdwenen. Woningtekorten.” Zo maar even een greep uit de input die op 8 december door Jelle Zoetendal, wethouder gemeente Heerenveen, en Jurgen Smeenk en Piet Goossen, van de gemeente Terneuzen en provincie Zeeland/Economic Board Zeeland, werden gedeeld in de talkshow over Regionaal Maatschappelijk Onbehagen.

Naast deze vertegenwoordigers, waren ook Caspar van den Berg, onderzoeker aan de RUG en coauteur van het onderzoek Regionaal Maatschappelijk Onbehagen, en Marc Hameleers, directeur Regio Portefeuille LNV, aanwezig in de talkshow. Christien Stoker zorgde er als moderator voor dat de gesprekken soepel en helder verliepen.

Het sluimert onder de oppervlakte

Bij de start van de talkshow lichtte Marc toe hoe de vraag is ontstaan om onderzoek te doen naar het fenomeen van maatschappelijk onbehagen en of dit ook gevoeld en ervaren werd in de regio’s. Wat moeten we om te beginnen precies onder regionaal maatschappelijk onbehagen verstaan? Wat zijn oorzaken, en – zeker zo belangrijk – hoe gaan we er dan mee om vanuit de overheid, zowel bestuurders als ambtenaren?

Caspar van den Berg en Annemarie Kok hebben zich vastgebeten in dit onderwerp en er in september dit jaar een uitgebreid rapport over uitgebracht. Uit het rapport valt onder meer op te maken dat regionaal maatschappelijk onbehagen sluimert onder de oppervlakte. Inwoners voelen zich niet gezien en gehoord en hebben het gevoel hier machteloos tegenover te staan. “Onderdeel van het onbehagen is ook dat mensen niet het gevoel hebben dat ze de handvatten hebben om hun situatie ten goede te keren.” aldus Caspar. “Den Haag zou verder moeten kijken dan de grootste multiplier van de geïnvesteerde euro’s. Wat is er nodig om juist alles bij elkaar te houden”.

De mens achter het onbehagen

Om juist ook een goed beeld te geven van hoe regionaal maatschappelijk onbehagen in de regio wordt ervaren en beleefd, is het cruciaal om ook de inwoner achter het onbehagen een plek te geven in deze dialoog. Daarom schoven vandaag drie vertegenwoordigers uit de regio aan.

“De Friezen hebben nog niet eens zo lang geleden hard gevochten voor betere arbeidsomstandigheden, betere huisvesting en beter onderwijs. En nu lijkt dat mogelijk allemaal weer te verdwijnen”, zei Jelle. “Door het verdwijnen van voorzieningen zien we mensen wegtrekken naar grotere kernen. Deze beweging maakt inwoners onzeker; hoe ziet de toekomst er voor ons uit? We zien bijvoorbeeld dat het snelle internet nog niet op hetzelfde niveau is als in de randstad, met uitzondering van de scholen. Mede door Corona zijn buslijnen uit het dorp verdwenen, veel mensen werkten immers toch vanuit huis. Maar door gebrek aan het koperdraadje, is thuiswerken heel lastig gebleken. Het zijn de kleine dingen die het gevoel van onvrede snel weer naar boven halen. Friesland is een belangrijke regio. We hebben juist draagvlak nodig om aan de slag te gaan met de grote opgaven die er voor ons liggen.”

De Zeeuwen zien een vergelijkbaar beeld van onvrede. “Ook onze inwoners ervaren een gevoel van niet gezien of gehoord worden”, aldus Jurgen en Piet. “Waar heeft de burger behoefte aan? Hoe kunnen we voorzieningen behouden? Zeeland heeft ervoor gekozen om eerst in gesprek te gaan met inwoners en te kijken waar overeenstemming over was en waar de tegenstellingen lagen. Daarna zijn we pas gaan kijken naar passende acties. Het is elke keer weer maatwerk. Of het nu gaat om voorzieningen, onderwijs of ontpoldering. En maatwerk kan pas geleverd worden als er verbinding is tussen mensen en als er geluisterd wordt. De titel van onze Regio Deal is Zeeuwen zelf aan zet. Er is geen blauwdruk aanwezig over de beste of meest efficiënte oplossing om met onbehagen om te gaan. Het is wel zaak dat alle betrokken partijen hun steentje bijdragen. Gezamenlijk kunnen we de inhoud in en komen we belangrijke stappen verder.”

In een systeemwereld is de spreadsheet de baas

“We zien dat op dit moment de systeemwereld ver verwijderd is van de leefwereld. Deze werelden moeten we bij elkaar brengen. Beide werelden hebben hun goede elementen. Heel eenvoudig weergegeven kunnen we zeggen dat brede welvaart datgene is wat voor mensen van waarde is. Als deze werelden samenkomen, kunnen we brede welvaart optimaal bevorderen”, aldus Marc. “Dit is niet een quick fix. Alle betrokkenen moeten eerst goed nadenken bij wat er leeft en speelt, voordat er actie komt. Maatwerk is hierbij heel belangrijk. Nationaal beleid werkt niet overal hetzelfde, omdat de uitdagingen per regio verschillen. Er is een specifieke mix van rijksbeleid nodig die past bij de regionale uitdagingen.”

Caspar voegt hier nog aan toe: “Lange tijd hebben politici van links tot rechts onbehagen proberen te beantwoorden door enerzijds mee te leunen met de onderbuikgevoelens, maar anderzijds beleid te voeren waarin de spreadsheet de baas is. Dat wreekt zich nu in verschillende rurale delen van het land. De leefbaarheid is daar achteruitgegaan en mensen keren “Den Haag” de rug toe. En dat terwijl ook die gebieden een wezenlijke bijdrage leven aan het succes van Nederland. Of het nu is als plek waar energie opgewerkt wordt, voedsel wordt geproduceerd, datacenters staan, talent geboren wordt, of waar we graag recreëren. In Den Haag vindt op verschillende plekken nu wel een kentering plaats. Steeds meer departementen zien in dat hun rol is om te luisteren en faciliteren, en dat de energie, de ideeën en de inhoud voor goed beleid uit de regio zelf moet komen.”

Goede stappen voorwaarts

Op 6 december presenteerde het CBS de tweede regionale Monitor Brede Welvaart en gaf aan dat hét pijnpunt in heel Nederland momenteel “wonen” is, inclusief de afstand tot voorzieningen. Op diezelfde dag presenteerden GroenLinks en PvdA hun progressief oppositieakkoord. Hun visie gaat niet over de groei van het BBP, maar is gebaseerd op het vergroten van de brede welvaart voor Nederland en spreekt onder meer expliciet over voorzieningen. Ook vanuit rechtse hoek zien we dat er meer oog komt voor inwoners in de perifere gebieden en dat er vragen gesteld worden bij het verdwijnen van de voorzieningen, zoals in de recente motie Eppink van JA21 bij de begrotingsbehandeling van LNV op 7 december. Dit zijn de meest recente voorbeelden.

Brede welvaart wordt dus van links tot rechts steeds meer als uitgangspunt genomen om concreet overheidshandelen vorm te geven. “We moeten als Rijk het gesprek niet eenzijdig aangaan maar juist de dialoog zoeken”, sluit Marc de talkshow af. “We komen niet uitleggen wat er gedaan moet worden, we stellen vragen en zijn nieuwsgierig. Hoe kunnen we helpen? Dit is niet alleen onze professionele houding, maar een empathische aanpak waarin we geloven. Dit kan alleen ontstaan als rijksambtenaren de regio in gaan. Contact met lokale bestuurders is onontbeerlijk, omdat juist zij zo dicht bij hun mensen staan. Tenslotte is een integrale aanpak nodig om met onbehagen aan de slag te gaan. Een investering in onderwijs bijvoorbeeld zonder oog voor veilige fietspaden er naartoe, draagt niet per definitie bij aan meer brede welvaart. Een impuls of investering in het ene domein heeft vaak andere impulsen nodig om - gezamenlijk en integraal - successen te kunnen boeken.

Wil je de gehele uitzending terugkijken? Klik dan hier om de vimeolink te openen. Je kunt de URL het beste via de browsers Google Chrome, Firefox en Egde Firefox bekijken.

 


naar boven